Чацвёрты том прысвечаны сярэдзіне і завяршэнню валадарання імператара Мікалая I. Крок за крокам Мікалай Паўлавіч адмаўляецца ад ажыццяўлення праектаў рэформаў, якія завяшчаў яму Аляксандр I для пераходу ад абсалютызму да канстытуцыйнага прадстаўнічага кіравання. Нягледзячы на ​​папяровую актыўнасць шматлікіх сакрэтных камітэтаў, прыгон не было ні адменена, ні нават істотна абмежавана. Гімназічная і ўніверсітэцкая адукацыя становіцца прэрагатывай вышэйшых саслоўяў, ды і для іх жорстка абмяжоўваецца ўсё больш лютай цэнзурай і спыненнем міжнародных культурных кантактаў. Бюракратыя, пазбаўленая кантролю з боку грамадства, патанае ў карупцыі і не здольная накіраваць Расею па шляху хуткага гаспадарчага развіцця, прамысловай рэвалюцыі, за якой Мікалаеўская імперыя зусім не паспявае. Але Цар, застаючыся ўпэўненым у ваеннай магутнасці "яго краіны", ідзе на новыя знешнепалітычныя авантуры, шчодра марнуючы на ​​іх кроў рускіх салдат і народныя грошы. Гэтае доўгае валадаранне завяршаецца нікому не патрэбнай Крымскай вайной і ганебнай паразай у ёй.