У лагеры Варлам Шаламаў быў зведзены да ўзроўню чалавечага матэрыялу, якім распараджаліся іншыя і знішчэнне якога загадзя прымалася ў разлік. Які выжыў як у жыцці, так і ў творчасці супраціўляўся таму, каб хто-небудзь замахваўся на яго «Я». Вольна распараджацца сваім жыццём і захоўваць за сабой у поўнай меры вышэйшае права тлумачэння свайго лёсу ў слове было для яго такім жа скарбам, як і сапраўднасць пачуцця, з якога нараджалася кожнае напісанае слова. Яго вершы і проза грунтаваліся на тым, што ён сам бачыў і даведаўся. Гаворачы аб сваёй творчасці, ён неяк сказаў: «Я – летапісец уласнай душы. Не больш». Ва ўсіх сваіх тэкстах ён вельмі цесна спалучаў уласнае жыццё з найноўшай рускай гісторыяй. Яго стратэгія ўспаміну патрабуе гістарычных ведаў. Яна разлічана на чытача, які гатовы зноў і зноў ставіць пад пытанне ўласныя думкі і дзеянні.