"Гісторыя Расіі XIX стагоддзя" доктара гістарычных навук, прафесара Андрэя Барысавіча Зубава - не храналагічны пераказ падзей, а разважанне над прычынамі, якія набліжалі магчымасць гібелі "гістарычнай Расіі". Катастрофа пачатку XX стагоддзі, лічыць прафесар Зубаў, мае нашмат глыбейшыя карані, чым прынята думаць. Уважлівае вывучэнне гэтых прычын дапамагае не толькі лепш зразумець мінулае, але і растлумачыць сучаснасць.

У другім томе гаворка ідзе пра самае слаўнае, можа, дзесяцігоддзе ў гісторыі Расіі — 1815–1825 гады. Гэта дзесяцігоддзе поўнага свету. Для Расіі ўсе войны скончаны. Еўропа прызнае аўтарытэт краіны, якая вызваліла яе ад улады Напалеона. Імператара Аляксандра называюць «Агамемнанам Еўропы», параўноўваючы яго з правадыром ахейскіх цароў у паданні аб Траянскай вайне. Аляксандр устанаўлівае канстытуцыйную манархію і дынастыю Бурбонаў у Францыі, збірае пад сваім скіпетрам канстытуцыйную Польшчу. Ён рыхтуе і агульнарасійскую канстытуцыю, і вызваленне прыгонных сялян. Святое Пісанне перакладаецца больш чым на чатыры дзесяткі моў Імперыі, у тым ліку і на сучасную рускую, і распаўсюджваецца ў сотнях тысяч экземпляраў. Расейскае грамадства, здавалася б, знаходзіцца на небывалым уздыме. Але бліскучае валадаранне завяршаецца дзіўна і недарэчна. Чаму?