"Гісторыя Расіі XIX стагоддзя" доктара гістарычных навук, прафесара Андрэя Барысавіча Зубава - не храналагічны пераказ падзей, а разважанне над прычынамі, якія набліжалі магчымасць гібелі "гістарычнай Расіі". Катастрофа пачатку XX стагоддзі, лічыць прафесар Зубаў, мае нашмат глыбейшыя карані, чым прынята думаць. Уважлівае вывучэнне гэтых прычын дапамагае не толькі лепш зразумець мінулае, але і растлумачыць сучаснасць.

Трэці том прысвечаны першаму перыяду валадарання Мікалая Паўлавіча. Натура «рыцара Мікалая», як яго клікалі ў дзяцінстве, «Дон-Кіхота самадзяржаўя», як звалі потым, настаялася на ідэях абсалютнага кансерватызму яго настаўнікаў, гісторыка Мікалая Карамзіна і генерала Матыяса Ламбздорфа: чалавек — малазначная, дзяржава — самакаштоўная. Няўмелая, але прытым пафасная знешняя палітыка была аплачана вядомым коштам - коштам крыві рускага салдата, тэхнічныя прарывы ​​- коштам пакут і бедстваў простага чалавека. Да сярэдзіны валадарання Мікалая I за вонкавым бляскам Двара і моцай мільённай арміі праніклівыя назіральнікі ўсё ясней бачылі застой і заняпад велізарнай краіны, закаванай у кайданы рабства.